Vijftig jaar geleden was de cinema de boeman, even later bracht televisie jongeren op het verkeerde pad, dan dreef heavy metal tieners naar Satan en nu is gaming de kop van jut. Maar hoe zit het nu juist? Zijn computerspellen op een of andere manier slecht?
Gamen mag veel dingen zijn, het is eerst en vooral héél populair. Ongeveer 4,7 miljoen Belgen spelen op z’n minst af en toe een spel op hun pc of console, blijkt uit het Nationaal Gaming Onderzoek 2009. Bij tieners is gamen maar iets minder populair dan tv of internetten. Een niet te negeren fenomeen dus, maar ook eentje dat heel wat ongerustheid opwekt. Telkens een jongere zinloos geweld pleegt, wordt met de vinger gewezen naar computerspellen. Terecht?
“Puur wetenschappelijk is er niet bewezen dat games aanzetten tot geweld”, zegt Jan Van Looy, postdoctoraal gameonderzoeker bij de onderzoeksgroep voor Media en ICT van de universiteit Gent. “Het enige dat wel aangetoond is, is dat men tot vijftien minuten na het gamen een zekere opwinding kan ervaren. Uit een vragenlijst waarin situaties beschreven worden, kiezen gamers dan agressievere antwoorden. Maar volgens mij heeft dat te maken met adrenaline en zal je hetzelfde meten bij voetballers na een match.”
Ook het idee dat iemand die van nature uit agressief is door games gewelddadiger wordt, is niet te hard te maken. “Er zijn twee visies, maar voor geen van beide is er bewijs”, zegt Van Looy. Eén theorie zegt dat mensen door het spelen van gewelddadige spelletjes immuun worden voor echt geweld. Een tegenovergestelde theorie stelt dat games juist werken als een ontladingsklep en dus geweld voorkomen. “Daar valt toch iets voor te zeggen. Heel wat games spelen om rustiger te worden.” Met andere woorden, misschien is het net een goed idee om bij stressmomenten even in Call of Duty het vuur te openen op nazi’s.
Games kunnen wel een probleem zijn voor personen die het moeilijk hebben om realiteit en fictie te scheiden – maar hetzelfde gaat op voor televisie en films. “Min 12-jarigen hebben wat moeite om dat onderscheid te maken, dus daar moet je als ouder verantwoordelijkheid nemen”, voegt Van Looy er aan toe.
Geen paniek
Maar hoe komt het nu dat gaming zo negatief bekeken wordt? “Het is een normale reflex en niet echt een slechte’, zegt de Gentse onderzoeker. “Gaming is een medium dat ‘inbreekt’ in het huishouden. Ouders kennen het niet, de kinderen wel, en dan reageren vader en moeder defensief. Nu is voorzichtigheid geen probleem, erger is het als er gepanikeerd wordt. Dan komen er paniekberichten in de pers en krijg je een sneeuwbaleffect waarbij verontruste mensen nog meer in paniek schieten.”
Van Looy haalt een bekende analogie boven. “Stel je eens voor dat games voor boeken werden uitgevonden. Mensen vinden het doodnormaal dat er met elkaar wordt gegamed. Dan wordt plots het boek uitgevonden, en trekken jongeren zich terug in hun kamer om alleen en in alle stilte een boek te lezen. Daar zou dan ook paniek over ontstaan.”
Officieel bestaat gameverslaving niet, maar de Nederlandse onderzoeker Jeroen Lemmens zegt wel dat het voorkomt. Volgens Lemmens is een gameverslaafde net zoals een gokverslaafde niet altijd iemand die véél speelt, maar vooral iemand die niet kan stoppen.
Lekker sociaal
Er zijn natuurlijk veel verschillende soorten games. Er zijn mensen die af en toe Farmville spelen via Facebook en anderen die meteen naar de winkel hollen als er een nieuwe aflevering van Halo of Mass Effect verschijnt. Je heb first-person shooters, avonturen, RPG’s, indie games, platformers, spelletjes vaar het om strategie draait en zelfs god games. In de voorbije jaren zijn Massively Multiplayer Online Roleplaying Games (MMORPG’S) zoals World of Warcraft immens populair geworden. Bij deze online rollenspellen log je via het internet in en speel je altijd met andere menselijke spelers, al kan je – naargelang het spel – ook wel solomissies uitvoeren. Soms lopen er duizenden andere spelers rond in zo’n MMORPG-wereld. Wereldwijd zijn er ongeveer 11,5 miljoen mensen die actief World of Warcraft (fans schrijven WoW) spelen, het allergrootste online rollenspel.
Niet-gamers kennen dergelijke spellen voornamelijk via de film ‘Ben X’ van regisseur Nic Balthazar. In de prent raakt een zwaar gepeste, autistische tiener zo ondergedompeld in een online rollenspel dat hij het moeilijk heeft om de echte en virtuele wereld uit elkaar te houden. Ben X is natuurlijk fictie, maar de film geeft wel een hint waarom MMORPG’S zo populair zijn: ze zijn sociaal.
Toen de Gentse onderzoekster Melanie De Vocht vorig jaar 1.700 WoW-gamers ondervroeg, bleek het sociaal contact tussen spelers zelfs heel belangrijk. Opvallend was dat gamers buiten het spel vaak in contact blijven, via Skype, chatprogramma’s, mail, forums en Facebook. “Ook sociaal contact in real life is belangrijk. Vrienden in het echte leven spelen samen WoW om hun band te onderhouden en te versterken’, merkt De Vocht op.
De gamers spelen WoW ook om andere redenen. Als puur escapisme, even ontsnappen aan de sleur, bijvoorbeeld. Maar evenzeer voor de uitdaging en zelfvoldoening.
Positief
“Uit onderzoek is ook gebleken dat gamers in WoW managervaardigheden kunnen opdoen. Een WoW-gilde is bijna georganiseerd als een militaire organisatie en dat vraagt coördinatie. Zo doen gamers leiderscapaciteiten op”, zegt Jan Van Looy. “Er wordt ook gezegd dat de hand-oog coördinatie verbetert, dat gamers beter multitasken en dat ze inzicht krijgen in cijfermateriaal, maar dat is niet altijd bewezen.” Wel aangetoond is dat gamende chirurgen een iets vastere hand hebben.
“Maar eigenlijk vind ik niet dat games per se een uitgesproken positief effect moeten hebben. Het mag gewoon ontspanning zijn, net zoals andere media, daar is niets mis mee”, besluit de onderzoeken.
